Park Krajobrazowy Gór Sowich to ponad 8 tysięcy hektarów górskich krajobrazów rozciągających się w Sudetach Środkowych. Teren obejmuje najwyższe partie Gór Sowich – od Wielkiej Sowy przez Kalenicę aż po masyw Włodarza. To miejsce, gdzie na stosunkowo małej przestrzeni zobaczysz niezwykłą koncentrację różnych form krajobrazu – od wyrównanych wierzchowin po strome zbocza pocięte wąskimi dolinkami potoków.
Góry te zbudowane są z prekambryjskich gnejsów, których wiek szacuje się nawet na 2,5 miliarda lat. To sprawia, że należą do najstarszych gór w Polsce, a może i w Europie.
Szlaki i szczyty Parku Krajobrazowego Gór Sowich
Przez park przebiega sieć szlaków pieszych i rowerowych. Najpopularniejsze prowadzą na trzy główne szczyty: Wielką Sowę (1015 m n.p.m.), Małą Sowę (972 m n.p.m.) i Kalenicę (964 m n.p.m.). Wielka Sowa to jedyny szczyt w Górach Sowich przekraczający tysiąc metrów wysokości i wchodzi w skład Korony Gór Polski.
Na wierzchołku Wielkiej Sowy stoi biała wieża widokowa z lat 1905-1906, wzniesiona z inicjatywy Towarzystwa Sowiogórskiego z Dzierżoniowa. To jedna z nielicznych zachowanych wież Bismarcka. Z tarasu roztacza się panorama na całe Sudety – Karkonosze, masyw Śnieżnika, Góry Stołowe czy Bystrzyckie. Przy szczycie znajdziesz miejsca na ognisko, wiaty i ławki – dobrze przygotowane miejsce na dłuższy odpoczynek.
Kalenica oferuje równie ciekawe widoki ze stalowej wieży widokowej zamontowanej w 1933 roku. Sam szczyt przez krótki czas nazywano nawet Turmberg, czyli Góra Wieża. Dojście z Przełęczy Jugowskiej zajmuje nieco ponad godzinę spokojnym marszem. Po drodze, dosłownie 10 minut od parkingu, napotkasz Schronisko PTTK Zygmuntówka – jedno z niewielu przedwojennych schronisk w Górach Sowich, które przetrwało do dziś.
Rezerwat Bukowa Kalenica i roślinność parku
W granicach parku znajduje się leśny rezerwat przyrody Bukowa Kalenica, utworzony już w 1962 roku – znacznie wcześniej niż sam park. Chroni skarłowaciały las bukowy na wysokości 800-900 m n.p.m., będący pozostałością pierwotnej Puszczy Sudeckiej.
Lasy pokrywają niemal 97% powierzchni parku. Dominują monokultury świerkowe – efekt wycinki pierwotnych lasów mieszanych. W drugiej połowie XX wieku duże partie lasów górnoreglowych uległy zniszczeniu przez emisje przemysłowe, a osłabione drzewostany zaatakowały szkodniki. Efektem są wylesione fragmenty szczególnie widoczne na zboczach i grzbietach. Pod wierzchołkiem Wielkiej Sowy rośnie sztucznie wprowadzona kosodrzewina.
Mimo to można tu spotkać fragmenty pierwotnej Puszczy Sudeckiej z bukiem, wiązem, modrzewiem i grabem. W lasach rosną też jawory, brzozy, sosny, lipy, kasztanowce i klony.
Nigdzie indziej w Polsce nie zobaczysz tak dużej różnorodności form krajobrazu – od kotlin wysokogórskich przez krajobrazy górskie i stare doliny rzeczne po erozyjne krawędzie tektoniczne – na tak niewielkiej powierzchni.
Zwierzęta Gór Sowich
Park zamieszkują muflony – dzikie owce sprowadzone z Korsyki, które z odrobiną szczęścia można spotkać na szlakach. Żyją tu też sarny, jelenie i dziki. Lasy są domem dla kun leśnych, a wśród ptaków spotkasz bociana czarnego, sowę włochatkę i puszczyków. Jak przystało na Góry Sowie, mieszkają tu także puchacze.
Spośród płazów występuje traszka górska i salamandra plamista. W roślinności chronionej prawnie znajdziesz wawrzynek wilczełyko, storczyk plamisty (kukułkę plamistą) i śnieżycę wiosenną.
Jak dotrzeć i gdzie zacząć zwiedzanie
Park rozciąga się na terenie czterech powiatów: wałbrzyskiego, ząbkowickiego, kłodzkiego i dzierżoniowskiego. Najczęstsze punkty startowe to:
- Przełęcz Jugowska – z parkingiem, dobrym punktem wypadowym na Kalenicę i Wielką Sowę
- Przełęcz Sokola – popularne miejsce startu tras na Wielką Sowę przez Małą Sowę
- Przełęcz Walimska – niebieski szlak prowadzący na Wielką Sowę
Przez główny grzbiet przebiega Główny Szlak Sudecki oznaczony na czerwono. Rozciąga się od Przełęczy Woliborskiej na południowym wschodzie przez Jedlinę-Zdrój aż po okolice najwyższych szczytów. Park ma około 18 km długości wzdłuż grzbietu głównego.
Dla kogo jest Park Krajobrazowy Gór Sowich
To miejsce dla rodzin z dziećmi lubiących górskie spacery – szlaki są dobrze oznakowane, a wejścia na główne szczyty nie wymagają szczególnej kondycji. Trasa z Przełęczy Jugowskiej na Wielką Sowę wiedzie szerokimi leśnymi ścieżkami dostępnymi dla osób w różnym wieku. Odcinek między Małą a Wielką Sową uważany jest za jeden z najciekawszych krajobrazowo.
Miłośnicy rowerów górskich znajdą tu liczne trasy, zimą działają stoki narciarskie w Rzeczce i Sokolicy, a ukształtowanie terenu sprzyja narciarstwie biegowemu. Latem można połączyć wędrówki po parku ze zwiedzaniem pobliskich atrakcji – Podziemnego Miasta Osówka, Sztolni Walimskich czy Twierdzy Srebrna Góra.
Praktyczne informacje o zwiedzaniu
Park krajobrazowy jest dostępny bezpłatnie przez cały rok. Wstęp na wieże widokowe również jest wolny. Na parkingach przy przełęczach mogą obowiązywać opłaty parkingowe – warto mieć drobne.
Na trasach znajdziesz trzy schroniska górskie:
- Schronisko PTTK Zygmuntówka – na stoku Rymarza (740 m n.p.m.), 31 miejsc noclegowych w pokojach 2-8 osobowych, około 15 minut od Przełęczy Jugowskiej
- Schronisko Górskie Orzeł – niedaleko Rzeczki przy drodze z Przełęczy Sokolej, powstało w 1931 roku
- Schronisko na Wielkiej Sowie – przy szczycie
Na zwiedzanie samego szczytu Wielkiej Sowy wystarczy 2-3 godziny. Pętla łącząca Wielką Sowę z Małą Sową i powrót przez Kozie Siodło to około 8 km i 4-5 godzin marszu z przerwami. Trasa na Kalenicę z Przełęczy Jugowskiej i z powrotem zajmuje około 2,5 godziny.
W okolicy przełęczy i popularnych punktów widokowych działają restauracje i kawiarnie. W sezonie letnim na szlakach bywa sporo turystów, szczególnie w weekendy – Wielka Sowa to jeden z obowiązkowych punktów dla odwiedzających Góry Sowie.
Park utworzono w 1991 roku, pierwotnie obejmował prawie 69 km², później poszerzono go do ponad 81 km². W 1996 roku włączono do niego masyw Włodarza, oddzielony od głównej części potokiem Walimka.
Teren parku charakteryzuje się dużymi deniwelacjami – minimalna wysokość to około 450 m n.p.m. w okolicy Jodłownika, maksymalna 1015 m n.p.m. na Wielkiej Sowie. Północno-wschodnie zbocza są strome i pocięte licznymi doliniami, gdzie na progach skalnych powstają wodospady urozmaicające krajobraz.
Warto zabrać wygodne buty trekkingowe – niektóre odcinki szlaków są kamieniste z wystającymi korzeniami. Zimą przydadzą się raki lub kijki. Latem nie zaszkodzi krem z filtrem – na szczytach brak osłony przed słońcem.